Dierenbeeldentuin Artis

 

Natura Artis Magistra

 

                         Amsterdam

 

 

 

 

 

                                                                                                    toegangspoort aan de Plantage Kerklaan

 

 

 

 

                                                                                 tekst uit een circulaire van 1837, gememoreerd in 1888

 

 

Leermeesteres van de kunst

 

In 1836 werd het plan opgevat ‘eene diergaarde’ op te richten in de hoofdstad en initiatiefnemer G.F. Westerman zocht steun bij koning Willem I, maar de burgemeester van Amsterdam ‘adviseerde ongunstig’. Westerman c.s. , het genootschap ‘Natura Artis Magistra’, zette echter het idee ‘onzen hoofdstad een Zoölogischen tuin te verschaffen’ door en kocht daartoe de buitenplaats ‘Middenhof’ in de Plantage. De tuin werd ingericht en 1 mei 1838 geopend voor leden. Juni 1839 kon het publiek al een kaartje kopen om een “eenen levenden Salamader” uit Japan –te leen uit Leiden- te bewonderen en ‘tevens de geheele inrigting te beschouwen’.

 

De naam van het genootschap en de tuin ‘Natura Artis Magistra’, betekent ‘de natuur is de leermeesteres van de kunst’. Op deze webpagina’s is de uitwerking van deze gedachte in de beeldhouwkunst te zien. Artis toont daarvan in het park enkele tientallen voorbeelden.

 

 

 

 

 

 

In 1854 schonk een bestuurslid de adelaars die de pijlers van de toegangspoort bekronen. De vogels zijn van Christian Daniel Rauch, een Duitse beeldhouwer (1777-1857). Op ingekleurde oude ansichtkaarten uit het begin van de vorige eeuw, werden de in zink gegoten arenden zwart gemaakt, nu (maar ook al in 1938 lijkt op een oude foto) zijn ze verguld.

 

 

 

 

                                                                                                                    ansichtkaart 1911

 

 

 

 

                                                                                                                       in de hal van het Aquarium

 

 

                                      

 

                                                                                                                 Algemeen Handelsblad, 2 mei 1878

 

 

Jubilea en openingen

 

Het bovenstaande marmeren beeld van een klassiek geklede jonge vrouw die de aarde bevloeit (een stroomgodin?), is vermoedelijk een schenking uit 1878 aan de directeur ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van Artis. Veel van de beelden in de dierentuin zijn herinneringen aan jubilea. Ook openingen van nieuwe, vernieuwde of uitgebreide dierenverblijven, b.v. het gorillahuis met buitenverblijf, het kleine- zoogdierenhuis en de nieuwe vleugel van het reptielenhuis, zijn gelegenheden geweest waarbij de beeldencollectie uitdijde.

 

 

 

 

              Gedenksteen vanwege het 100-jarig bestaan, het beeldhouwwerk is van Jan Trapman;

                                                                                    een schenking van het kantoorpersoneel

 

 

               

 

                                                                                                          kop van een wisent

 

 

 

 

                                     wurgslang in de vorm van een omgekeerde aesculaap door Janko Berman,

                                     onthuld in 1984 ter gelegenheid van de opening van een nieuwe vleugel van het reptielenhuis

                                           

 

 

Historische lading

 

Het valt op dat de meeste in sculptuur uitgebeelde dieren niet meer in Artis te zien zijn. De dieren die Jaap Kaas in sculpturen vastlegde, de tijger, bruine beer, ijsbeer en het hangbuikzwijn zijn in Artis niet meer in levende lijve te vinden, evenmin het nijlpaard van de gevelsteen, de panter van Samuel Klinkenberg, de grootoorvos en Afrikaanse olifant van Arie Teeuwisse, de bonobo van Cornelia Smit en de neushoorn en cheetah’s van Hetty Heyster.

 

Tot in de jaren zeventig was het streven van Artis om zoveel mogelijk diersoorten te tonen: de dierentuin als verzamelaar, als museum. Door veranderende inzichten is van dit beleid afgestapt. Daardoor hebben de sculpturen ook een historische lading gekregen. Het veranderende inzicht wat betreft de functie van dierentuinen is eveneens verbonden geraakt met het beeld ‘de Ark van Noach’ van Arie Teeuwisse. Dacht men midden vorige eeuw nog dat dierentuinen belangrijke depots waren voor diersoorten in het wild, nu hoopt de Artis-directeur dat de dierentuin geen ‘mausoleum van uitstervende diersoorten’ wordt. Educatie wordt nu gezien als de belangrijkste opdracht.

 

 

 

 

Gorillajong door Hetty Heyster, 1993; ter gelegenheid van de opening van het nieuwe gorillahuis in 1990

 

 

 

                                                                                                Goudwanggibbon door Moeder Natuur

 

 

 

                                                                                           tuinornament: Tęte-a-tęte stoel, ca 1920

 

 

 


 

 

 

 

 

Startpagina Buitenbeeldinbeeld

 

Startpagina Artis