SlaveCity

 

Atelier van Lieshout, 2016

 

De Pont, Tilburg

 

 

 

 

                                                                                                                        plattegrond van SlaveCity

 

 

 

Jeroen Bosch

 

In het kader van Jheronimus Bosch 500 presenteert Museum de Pont de tentoonstelling ‘SlaveCity’, een door Joep van Lieshout bedachte stadstaat met de trekken van een concentratiekamp. Van Lieshout over parallellen tussen zijn werk en de wereld van Jeroen Bosch: "Bosch was kritisch en stelde menselijke zwakheden als gulzigheid, hebzucht, dwaasheid en wellust aan de kaak, maar de interpretatie van zijn visioenen is niet eenduidig. Vooral dat laatste is de grote kracht van Bosch. In het drieluik Tuin der Lusten is het aardse paradijs misschien wel net zo vervreemdend en verontrustend als de hel."

 

 

 

   Meester van de pastiche

 

   Joep van Lieshout ontwierp met SlaveCity  - evenals Constant Nieuwenhuys in de vorige eeuw met zijn New Babylon -  een

   utopische samenleving; van Lieshout maakt veel pastiches. In de toekomstige wereld van Constant was iedereen vrij, in de

   bedachte wereld van Van Lieshout heerst juist onvrijheid. De portretfoto op de Wikipedia-pagina van Van Lieshout is met

   een knipoog naar Constant, eveneens een pastiche.

 

    

 

      Constant Nieuwenhuys  (foto: Bram Wisman)                                   Joep van Lieshout (foto: Diederik den Dikkenboer)

 

 

Vrij - Onvrij

 

SlaveCity is - zoals de Joep van Lieshout het noemt - een van zijn ‘parallelle werelden’. De eerste parallelle wereld die van Lieshout bedacht was ‘AVL-ville (2001-2002), een vrijstaat waar regel was dat er geen regels waren. Na het vrije AvL-ville bedacht van Lieshout juist zeer streng gereguleerde systemen en samenlevingen, een grote tegenstelling.

 

Over de omslag in zijn werk van een vrij naar een zeer streng gereguleerd systeem zei van Lieshout in 2005: “Je kunt zeggen dat mijn gezichtspunt is veranderd. Vroeger werkte ik vanuit het oogpunt van de eenling die zich aan de maatschappij wil onttrekken. Nu werk ik vanuit het gezichtspunt van de kwade regisseur. Ik ben degene die systemen creëer, niet omdat ik ze als ideaal zie, maar om een spiegel voor te houden.”

 

 

 

 

 

 

 

Energie-neutraal

 

‘SlaveCity' is een project van Atelier van Lieshout uit de periode 2005-2009. Het gaat om een totaalconcept voor een denkbeeldige, voor een belangrijk deel zelfvoorzienende stadstaat of enclave, gevestigd op minstens 49,37 km2. Het is een ‘zero-energy stad’: er wordt geen voedsel, energie of water geïmporteerd en geen afval geproduceerd.

 

Het is een werkkamp opgezet met de laatste technologie en de nieuwste management-inzichten. De uiterst winstgevende stad is uitgerust met alle noodzakelijke voorzieningen die waarborgen dat de 200.000 inwoners (participanten of slaven genoemd) zo efficient mogelijk kunnen werken voor 3500-5437 betaalde ‘vrije werknemers’. De elite heeft de beschikking over voorzieningen zoals een ziekenhuis, een museum en een enorm winkelcentrum waar naar hartelust gekocht kan worden.

 

De slaven werken 7 uur per dag op het gebied van teleservices, daarnaast werken ze 7 uur of op het veld of in workshops en slapen ze 7 uur, de rest van de tijd wordt gebruikt voor verzorging en ontspanning. De slaven worden slechts beloond met privileges, te weten sex. In de stad wordt al het overbodige gerecycled, inclusief de afgeschreven slaven. Alles gaat ecologisch verantwoord, van Lieshout: “het gaat over duurzaamheid”.

 

Een gestage instroom van nieuwe dwangarbeiders is een voorwaarde. Hoewel van Lieshout zich daarover niet uitlaat, zullen ze gekocht worden. Van Lieshout: “Het systeem is dat mensen willekeurig worden aangevoerd, dus iedereen komt gewoon met een vliegtuig, een bus of een trein.” In dat opzicht is SlaveCity in dit gedachtenexperiment afhankelijk van de buitenwereld. Ook het luxueuze winkelcentrum is een achilleshiel van het imaginaire project: de gewilde goederen zullen aangevoerd moeten worden. Als de buitenwereld behept is met ethiek, ligt een handelsboycot voor de hand. SlaveCity kan, evenals de concentratiekampen destijds, alleen gedijen in een totalitaire omgeving.

 

Met de winst van 7,8 miljard per jaar wordt tevens kunst aangekocht. Kunst kunnen de geknechte slaven niet maken; van Lieshout bij een andere gelegenheid: “Kunst moet vrij zijn.”

 

 

 

 

 

 

Spiegel

 

Enkele citaten uit interviews met van Lieshout: “SlaveCity is een soort commentaar op onze eigen wereld die steeds rationeler wordt. Beslissingen worden bijvoorbeeld genomen naar aanleiding van rekensommen. Dan denk ik, is dat nou de maatschappij waar we naartoe willen? En tegelijkertijd, als je een verband legt met de concentratiekampen uit Duitsland, dan bleken die ook heel rationeel te zijn ingericht. En alle procedures erom heen waren heel rationeel. Daarom ben ik gaan kijken hoe zouden we het nu doen, in onze tijd: wat is het meest ideale concentratiekamp SlaveCity die je kan voorstellen. En hoe kunnen we zoveel mogelijk profijt maken, zoveel mogelijk geld verdienen met de mens?”

 

“Het project SlaveCity’ zegt natuurlijk iets over onze geschiedenis van concentratiekampen. Nee, het is geen aanklacht. Eerder een spiegel.”

 

“Met de jaarlijkse winst van 7,8 miljard kun je leuke dingen doen. Dat is slecht, maar het heeft ook utopische kanten. Die tegenstelling zie je in veel van mijn werk. Als je één gezonde slaaf zou doden voor orgaandonatie, kun je daar 2,7 mensen mee redden. Als je dat van een afstand bekijkt, denk je: waarom zou je het niet doen?”

 

 

 

 

 

 

Ethiek en moraal

 

Van Lieshout in een interview met het blad Medisch Contact, december 2014:

 

“De overeenkomst met concentratiekampen is geen toeval. De holocaust was veel rationeler dan veel mensen denken. Er was bijvoorbeeld schaarste aan voedsel, en dat was een van de redenen dat kampen waren opgericht. Het zou nog een keer kunnen gebeuren, sterker nog, met de hedendaagse technologie zou het veel makkelijker gaan. Dat vraagstuk, daar gaat het over. Heel veel ethische beslissingen verliezen het van een dubbeltje extra winst op een Excel-sheet, omdat het op populatie-schaal grote besparingen oplevert.”

 

Medisch Contact: “Het project is nogal een donkere kijk op de samenleving.”

Van Lieshout: “Ja, maar mensen denken vaak dat kunst laat zien hoe het moet, maar dat is niet zo. Je kunt het beter vergelijken met een boek. Als een boek zegt hoe het zit, is het niet leuk. De fantasie moet geprikkeld worden met onduidelijkheden en tegenstellingen. Bij kunst is dat ook zo, de tegenstellingen in een werk maken het interessant of spannend.”

 

 

 

 

 

 

Goed en slecht

 

Van Lieshout in een interview  uit 2014: “Essentie van kunst is dat je voelsprieten op hebt, allerlei indrukken opdoet, in de wereld om je heen en dat weer vertaalt in een kunstwerk en dat je daarmee weer communiceert. Je vertaalt je indrukken in een verhaal.”

 

“Ik zoek naar het idee: wat is goed en wat is slecht. In ieder werk dat ik maak en in iedere parallelle wereld die ik maak, zul je altijd dingen zien die heel erg goed zijn en die heel erg slecht zijn. Je moet nadenken wat is nou goed en wat is nou slecht. Als dat slecht is, is het slechte ook wel weer goed en het goede is eigenlijk ook weer slecht.”

 

“Aan mijn werk zit altijd wel een zwart randje, iets donkers en dat is specifiek aan mijn werk en aan mij. Dat hoort erbij en dat wordt daardoor ook gewaardeerd.”

 

 

 

 

 

 

 

Gesamtkunstwerk

 

Joep van Lieshout in een interview uit 2008: “Eigenlijk werk ik al jaren aan één groot kunstwerk. Daarin zit alles wat ik maak: mijn beelden, mijn maquettes, schilderijen, tekeningen, mobile homes.. Sommige van die werken zijn heel persoonlijk, andere geven commentaar op de maatschappij, weer andere zijn meer design. Maar samen vormen ze één groot onderzoek, een passie, een wereld.”

 

In een interview in 2009: “Kunst is voor mij niet alleen één object, het is een soort ‘gesamtkunstwerk’. Alles hoort daarbij: verschillende werken maar ook de hele betekeniswereld erom heen. Daar ben ik op zoek naar, een soort allesomvattend kunstwerk.”

 

In deze tentoonstelling over SlaveCity integreert van Lieshout werk uit een latere ‘parallelle wereld’ en toont heel nieuw werk; het benadrukt zijn idee van een gesamtkunstwerk.

 

 

 

 

 

 

Van Lieshout: “Kunst is een tijdsdocument, een verslaggeving, een documentaire, een waarneming van het heden en deze omgeving. Van mij, die gevormd is door de omgeving. Ik ben gewoon een speelbal van de tijd.”

 

“I often feel like I am creating a labyrinth. My work is split between a rational and irrational side. Utopia and dystopia are merged together.”

 

“I see my work as a cynical continuation of utopian thinking.”

 

“My primary aim is to combine art, power and science.”

 

 

 

 

 

 

 


 

Joep van Lieshout (1963, Nederland),  Atelier van Lieshout (sinds 1995)

 

Van Lieshout heeft een aantal kunstenaars en medewerkers om zich heen verzameld in Atelier van Lieshout (AVL) met wie hij sinds 1995 zijn projecten op het grensvlak van kunst, design en architectuur uitvoert. Het is geen collectief maar een bedrijf waar 15-20 mensen werken met een arbeidscontract. Het was uit noodzaak geboren omdat een opdrachtgever niet direct met een kunstenaar wilde werken, alleen met een bedrijf. Toen was daar een dag later het bedrijf Atelier van Lieshout opgericht.

 

www.ateliervanlieshout.com,     Wikipedia AVL,      Wikipedia JVL

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Tentoonstelling SlaveCity door Atelier van Lieshout

Museum de Pont, Tilburg  zomer 2016

 

Foto’s: juli 2016

 

 

Startpagina Buitenbeeldinbeeld

 

 

Startpagina SlaveCity door Atelier van Lieshout