Eduardo Chillida

 

Tuin van het Rijksmuseum, Amsterdam   zomer 2018

 

 

 

 

 

 

 

Het donkere licht

 

De Bask Eduardo Chillida (San Sebastián, 1924) begon in 1943 aan een studie architectuur aan de universiteit van Madrid, maar hield het na een aantal jaar voor gezien en vertrok in 1947 naar Parijs om zich over te geven aan beeldhouwen. Zijn eerste beelden waren geinspireerd door de Griekse beeldhouwkunst die hij in het Louvre zag. Maar in 1951 keerde hij terug naar zijn geboortegrond in Baskenland omdat hij de Atlantische oceaan en het 'donkere licht' van de streek erg miste. In Parijs had hij in gips en albast gewerkt maar eenmaal terug in Spanje stapte hij over op het materiaal ijzer.

 

 

IJzer

 

In een oud fragment getoond in Close Up (Avro-Tros, 2016) zegt Chillida over deze omslag “Ik kwam terug [uit Parijs] en zocht de afzondering van het dorpje Hernani waar ik de smid leerde kennen. Ik liep de smidse binnen en zag het verschil tussen het ijzer dat ik kende van musea -mogelijk vanwege de locatie van de sculpturen- en het ijzer van een hoefijzer met de geur van die smederij. Zo ontdekte ik een aardse wereld die in niets leek op de wereld van musea en galerieën.”

 

 

Langs de noord-Spaanse kust staan ook industriële smederijen en hoogovens waar Chillida grote werken kon uitvoeren. Zijn galeriehouder kwam eens met het voorstel een serie van zijn werk in brons te gieten. Vreselijk vond hij het idee, “alsof ik een paar schoenen maak”. 

 

Filmstill: Hokusai

 

 

Eind jaren vijftig brak Chillida door, in 1958 kreeg hij de eerste prijs op de Biennale van Venetië en daarna volgde in de jaren 1959-1977 deelnames aan de Dokumenta’s te Kassel.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Verbinding tussen ruimte en tijd

 

Chillida begon zijn werkzame leven als profvoetballer. Hij voetbalde op het strand, werd gespot en gecontracteerd als doelman voor de club Real Sociedad. Maar na een jaar moest hij al opgeven vanwege problemen met zijn knieën. Chillida in Close Up: “Een journalist was geschokt dat een beeldhouwer ooit keeper was geweest. Zo stom, hij kon die twee dingen niet met elkaar rijmen. Ik heb hem duidelijk gemaakt dat hij het mis had, en dat de ruimte tussen de doelpalen en het veld driedimensionaal is, een dihedraal. De doelman staat waar de belangrijkste handelingen in het voetbal plaatsvinden. De doelman moet dus een verbinding aanbrengen tussen de twee mysteries, tussen ruimte en tijd. waardoor de talenten van een goede keeper en een goede beeldhouwer dus in grote mate overeenkomen.”

 

 

 

 

 

 

Ruimte, tijd, Newton

 

Uitspraken van de voormalige archirectuurstudent Chillida: "To construct is to build in space. This is sculpture, and generally speaking sculpture and architecture" en “Zonder leegte is er niets”. In de eerder vermelde aflevering van Close up  zegt Chillida over zijn beelden: “[..] ze hebben één ding gemeen: ze bestaan uit vragen, het zijn vragen. Vragen die ik mezelf stel op een terrein waar ik het meeste inzicht kan krijgen in problemen met betrekking tot ruimte, tijd, materie en duizenden andere zaken.”

 

Uit Trouw, 12 januari 1999:  “Wij zullen nooit begrijpen wat ruimte is”, aldus Chillida. “Ik probeer me m'n hele leven al naar een situatie te verplaatsen waarin een dialoog plaatsvindt over de betekenis van de ruimte voor ons. Want wij allemaal zijn ruimte. U en ik zijn een weefsel van ruimte waarin zich allerlei soorten relaties afspelen waarover ik vragen stel met mijn werk. Zo vraag ik me af of ruimte niet een bijzonder snelle materie is en materie een bijzonder langzame ruimte. Met andere woorden: zijn materie en ruimte niet hetzelfde? Antwoorden geeft Chillida niet, 'want die kunnen nooit een definitief karakter hebben'.”

 

De beelden van Chillida worden wel omschreven als een rebellie tegen de zwaartekracht. Zoon Ignacio Chillida herinnerde zich: “Hij zei altijd hetzelfde als het om de zwaartekracht, om gravitatie ging: het woord geeft al aan dat het gaat om een strijd tegen ’t gewicht, tegen Newton.”  Zoon Luis: “Hij voerde een eeuwige strijd tegen Newton, zoals hij zelf zei. ‘Newton houdt ons bij elkaar, dankzij hem staan we stevig op de grond’.”

 

 

 

 

 

 

Nederland

 

In Nedeland werd in de kranten relatief laat aandacht besteed aan de beeldhouwer, pas in 1968 werd hij uitgelicht naar aanleiding van de vierde Documenta en een expositie over hedendaagse Spaanse kunst in het Boymans Museum in Rotterdam. Zo schreef de Volkskrant op 13 juli en 27 juli 1968:

 

        

 

 

 

 

 

 

 

Rondom leegte

 

Een jaar later volgde een overzichttentoonstelling in het Stedelijk in Amsterdam, waar 45 werken te zien waren met tekeningen, collages en grafiek; de expositie was overgenomen van het Kunsthaus in Zürich. De kranten waren lovend:

 

                         

                                                                                                             Parool, 9 mei 1969

 

                                                              

                                                                                                                  Algemeen Handelsblad, 10 mei 1969

 

 

                                       

                                               Volkskrant, 10 mei 1969

 

 

 

 

 

 

Uit beeld, in beeld

 

Daarna werd het weer stil rondom de Spaanse beeldhouwer in ons land. Hij kreeg opdrachten en solo-tentoonstellingen in andere landen maar niet in Nederland. Dagblad Trouw schreef in resp. in 1988 en 1992: “[..] Eduardo Chillida (aan wie in Nederland weinig aandacht wordt besteed)” en “Werk van de beroemde Catalaanse beeldhouwer Eduardo Chillida is zelden in Nederland te zien.”

 

In 1997 werden in de groepstentoonstelling 'Experiment en ruimte’ in het Kröller- Müller met vier Spaanse beeldhouwers (Picasso, González, Miró en Chillida), circa vijftien beelden van Chillida getoond ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van Bram Hammacher (de expositie was zijn keuze). En nu in 2018, op een jaar na een halve eeuw na de eerste en ruim twintig jaar na de tweede expositie in Nederland, is er de derde  tentoonstelling met acht grote werken in de tuin en een in de hal van het Rijksmuseum in Amsterdam.

 

Het is tevens de eerste buiten-expositie in Nederland. Een probleem bij plaatsing is de grote zwaarte van de forse beelden waardoor een tentoonstelling niet gemakkelijk te organiseren valt. Het Rijksmuseum moest extra funderingen laten aanbrengen om de beelden te kunnen dragen.

 

 

 

 

 

 

 


 

Eduardo Chillida;  Tentoonstelling in de tuin van het Rijksmuseum Amsterdam

 

zomer 2018

 

 

 

Startpagina Buitenbeeldinbeeld

 

 

Startpagina Chillida