Anish Kapoor

 

tentoonstelling in De Pont, 2012-2013

 

 

 

 

                                                                                                                                                               wachtend op de ontlading

 

 

De Pont, Tilburg

 

De Pont organiseerde voor de tweede keer een tentoonstelling rond beeldend kunstenaar Anish Kapoor. Het museum, dat de kunstenaar sinds haar oprichting begin negentiger jaren volgt, kocht in 2010 het spiegelwerk Vertigo (2008) en sprak met Kapoor af een expositie rond het werk samen te stellen. Van oktober 2012 tot eind januari 2013 is die tentoonstelling een feit, het getoonde werk is voornamelijk uit de periode 2006-2012.

 

Ommekeer

 

Kapoor: “In 1990 vertegenwoordigde ik Engeland op de Biennale in Venetië, ik was toen 33-34 jaar oud. Tot dan had een relatief klein publiek mijn werk gezien De show in Venetië was erg succesvol en plotseling was er een heel groot publiek. Maar voor mij gebeurde er iets veel belangrijkers. Tot dat moment had ik de mensen verteld waar mijn werk over ging. Zó moet je er naar kijken en híer gaat het over. In Venetië vertelden mensen plotseling míj wat mijn werk betekende. Ik vond dat een verbazingwekkende, verrassende ommekeer.“

Sindsdien geeft Kapoor aan dat hij niets of weinig te zeggen heeft over zijn werk, de kijker moet zijn eigen interpretatie en betekenis hechten aan wat hij ziet.

 

 

 

 

 

 

‘Ik heb niets te zeggen’

 

Kapoor: “Als men veel over een kunstwerk wil vertellen, is er minder ruimte voor de kijker. Ik heb niets te zeggen, niet veel in elk geval, zo weinig mogelijk. Laat de kijkers die ruimte in hen zelf vinden. Dat is een proces, misschien heeft het iets te maken met engagement. Ik heb niet het gevoel dat ik een boodschap bij een werk heb, dus daarom probeer ik niet iets uit te leggen. Ik bedoel, je maakt het werk dat je maakt, en als het goed is zal het zijn weg vinden. Het zal voor zichzelf op moeten komen, ik kan het niet eindeloos verdedigen.”

 

Het vacuüm, de buitenruimte, de binnenruimte

 

Kapoor begon rond het begin van de jaren negentig werken te maken die reflecteren op het niets, de leegte, het vacuüm (“an unformed womb from where we have come”). Hij trouwde midden jaren negentig en kreeg twee kinderen.

 

Na 2000 begon hij met zijn spiegelwerken die de ruimte, de buitenwereld van de mens tot onderwerp hebben. De spiegelende werken maken de toeschouwer sterk bewust van zijn omgeving. Het grootste werk met dit thema is ‘Cloud gate’ in Chicago.

 

Parallel aan deze werken maakt hij ‘organische’ sculpturen, werken die reflecteren op de binnenwereld van de mens. Lichaamssystemen, -vloeistoffen, -onderdelen en de reproductie passeren de revue; een van zijn laatste werken (2012, niet op de expositie) is de verbeelding van een orgaan als machine met zicht op het binnenste via een kijkgat. Kapoor: “a reflection on the interior” [..]  “In fact, all we ever do, is make our bodies, again and again.” Het grootste werk met het thema binnenruimte, binnenwereld, was ‘Levithian in Parijs. Overgang, passage, geboorte is in het oeuvre van Kapoor een belangrijk ruimtelijk en lichamelijk thema.

 

Een laatste serie werken heeft het opgaan in de kleurenwereld als onderwerp. Holle schotels en ruimten beschilderd met een intense en bijna lichtgevende kleur moeten de kijker naar een ‘verzadigde’ wereld voeren. Probeert Kapoor de in bijna-doodservaringen veel geschetste tunnel naar het licht op te roepen?

 

 

 

 

 

 

 

Overzichtstentoonstelling

 

De tentoonstelling in De Pont biedt een overzicht van de thema’s die Kapoor bezig houden, het niets, het ontstaan, het zijn, de ruimte ofwel de leegte, het vacuüm, het begin, het lichaam, de omgeving.

 

Kapoor over de tentoonstelling in De Pont: “Bij veel van de werken op deze tentoonstelling gaat het om het idee van ruimte als een soort illusoire werkelijkheid. Eentje die aan de waarheid ontsnapt, wat dat verder ook is. Maar het draait ook om voorwerpen die in een echte ruimte bestaan. Het werkelijke en onwerkelijke komen samen. En de tentoonstelling danst een beetje heen en weer tussen die twee uitersten zeg maar.”

 

Kapoor: “Het initiële plan voor deze tentoonstelling was om een context te geven aan het aangekochte werk Vertigo (2008). Dat de expositie veel groter is uitgepakt komt niet zozeer door mij, vooral door [ directeur van De Pont ] Hendrik Driessen!”

 

Uit een bericht van Het Brabants Dagblad blijkt dat Kapoor de zaken lijkt om te draaien: “De Pont wilde eigenlijk een kleinere expositie maken rond Kapoors 'Vertigo' uit de eigen collectie. Mede op verzoek van Kapoor zelf werd het veel groter, waardoor ook de kosten van verpakken, transporteren en installeren opliepen.”

 

Door wie dan ook geïnitieerd, de tentoonstelling biedt een groots overzicht van de thema’s van Kapoor.

 

 

 

 

 

 

 

Zichzelfmakend kunstwerk

 

Kapoor is al heel lang gefascineerd door het ‘zelf scheppen’, de auto generation. Een kunstwerk dat ontstaat zonder de (suggestie van de) aanwezigheid van een mensenhand. ‘Shooting into the corner’ is een werk dat zichzelf in de loop der tijd vormt. Ook zijn cementwerken van de laatste jaren worden door een machine (na programmering, dat wel) ‘uitgepoept’. Kapoor: “The notion that they are made without a hand, is profoundly mysterious.”

 

 

 

 

 

 

Streven naar het sublieme

 

Kapoor: "Als je, zoals ik, niet geïnteresseerd bent in kunst met een boodschap, wordt er al snel van je verwacht dat je aangeeft wat je dan wel wilt. Er zijn dan een paar mogelijkheden. Eén is om de formele kant op te gaan, de richting van minimalisme en conceptualisme, maar daarvan heb ik altijd het gevoel gehad dat het te veel naar zichzelf verwees. Een andere mogelijkheid is om te kiezen voor het streven naar het oude Griekse schoonheidsideaal van het 'sublieme' - het weergeven van het hogere en onzegbare in de kunst. Dat is langzamerhand mijn doel geworden."

 

Wat betekent dat 'sublieme' voor Kapoor?

"Het heeft verschillende niveaus en mogelijkheden, maar een van de belangrijkste aspecten is voor mij dat het niet veilig is. Het is niet zoet of lieflijk, het sublieme is ook uitdagend, gevaarlijk. Tegelijk heeft het niets met het theatrale te maken, dat leidt de aandacht veel te gemakkelijk af van de beleving van het moment. Om dat theatrale te vermijden wil ik mijn beelden zoveel mogelijk in het nu laten wortelen. Mij interesseert het soort werk dat geen verleden of toekomst suggereert. “

 

Citaten uit de NRC 17 maart 1995

 

 

 


 

Tentoonstelling Anish Kapoor, najaar 2012

De Pont, Tilburg

 

Foto’s: november 2012

 

 

 

Startpagina Buitenbeeldinbeeld

 

 

Startpagina Anish Kapoor Solo